اقليم هشتم
از نظر حكمت تصوف، علاوه بر «هفت اقليم» جغرافيايي، «اقليم هشتمي» (به قول سهروردي) وجود دارد كه عالم مثال است و گسترهي آن در خيال جاي دارد. «اقليم هشتم» همان جايي است كه معمولا كوه بلندي (قاف اسلامي، البرز ايراني، مٍرو هندي، ...) در آن قرار دارد و بعد از گذر از سختيها و پيرايش شدن ميتوان به آن رسيد.
"فريدالدين عطار، در منظومهي معروف خود، منطقالطير داستان پرندگاني را ذكر ميكند كه ميخواستند به قلهي قاف، جايگاه سيمرغ بروند. پي از گفتگوهاي طولاني راه سفر را در پيش ميگيرند، از هفت وادي امتحان به سختي ميگذرند تا به قله ميرسند. در اين مرحله است كه ميبينند از آن گروه، تنها سي مرغ باقي ماندهاند. اينجا پرندگان خودشان را مييابند و به جاي ديدن سيمرغ، تصوير سي مرغ، يعني تصوير جانهاي خودشان را درمييابند. در واقع اين سي مرغ به رمز خويشتن خود، كه مركز و بنياد هستي و وجود آنها هم هست دست پيدا ميكنند. علت آنكه اين كوه عبورناپذير است، اين است كه در عالم مثال واقع شده است. "
نمونههاي مثالي (اقليم هشتم) در فرهنگهاي مختلف ديده ميشود؛ ور جمكرد در اوستا، خونيرس در انديشهي مزدايي، زمين پاك سوكهاواتي، بهشت آميدا واقع در غرب كه نقشي اساسي در جودو Jodo (بوديسم) ژاپني دارد، همه از يك موضوع سخن ميگويند: ارضي پاك و عاري از شرايط دنياي نسبي.
«قطبالدين محمود شيرازي» ميگويد:
"به حقيقت در زمرهي عوالم، عالمي كه داراي ابعاد و مقدار است به هشت اقليم منقسم ميگردد. هفت اقليم از اقاليم ثامنه، همان هفت اقليم جغرافيايي است، متضمن ابعاد و مقدار كه با حواس ظاهره قابل درك است. و «اقليم هشتم»، اقليمي است كه ابعاد و مقدارش با ادراك خياليه قابل شناخت است."
در كتاب «ارض ملكوت» اثر «هنري كُربن» آمده است: "طبري مورخ قرن نهم، برخي از قديميترين اطلاعات در دسترس ما را، در باب منطقهاي اسرارآميز، برايمان حفظ كرده است كه توصيف آن امكان ميدهد آن را زمين شهرهاي زمرد بخوانيم. در آن ديار دو شهر واقع است: جابرسا و جابلقا. رواياتي كه ما در اينجا مطالعه خواهيم كرد، شهري موسوم به نام هورقليا بر آن دو ميافزايد. اين شهر نام خود را به مجموعه اين خطه غيبي ميدهد."
«هورقليا» در واقع همان «اقليم هشتم» است.
در جايي ديگر از همين كتاب آمده است: "اين «اقليم هشتم» است كه در آن، همچون در «ايرانويج»، نه با حواس و اعضاي ادراك حسي، بلكه از راه گذشتن از «سرچشمه آب حيات»، در مركز نفساني- جهاني، وارد ميشوند."